Nên ưu tiên thực phẩm nào khi giảm cân

Tóm tắt nhanh

  • Nên ưu tiên rau, trái cây, đạm nạc, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt: no lâu mà ít calo.
  • WHO khuyên ăn ít nhất 400 g rau quả và 25 g chất xơ mỗi ngày.
  • Hạn chế đường tự do dưới 10% năng lượng (khoảng 50 g với khẩu phần 2.000 kcal), muối dưới 5 g/ngày.
  • Không có thực phẩm “đốt mỡ”. Cân giảm khi tổng năng lượng ăn vào thấp hơn mức tiêu hao, khoảng 500 kcal/ngày.

Câu trả lời cho ăn gì để giảm cân là ưu tiên rau, trái cây, đạm nạc, đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Đồng thời, hãy bớt đồ ngọt, đồ chiên và rượu bia. Những thực phẩm này giúp no lâu với ít calo hơn. Nhờ vậy bạn dễ ăn thấp hơn mức tiêu hao khoảng 500 kcal mỗi ngày mà không phải nhịn đói.

Biết mình nên ăn bao nhiêu calo
Tính TDEE để có mức calo mỗi ngày phù hợp với mục tiêu giảm cân an toàn

Có thực phẩm nào giúp đốt mỡ không?

Không có thực phẩm nào tự đốt mỡ. Cân nặng giảm khi bạn ăn ít năng lượng hơn mức cơ thể dùng, gọi là thâm hụt calo.

Vai trò của việc chọn thực phẩm là giúp tạo thâm hụt đó dễ hơn. Một đĩa rau luộc và một miếng bánh ngọt có thể cùng lượng calo, nhưng rau làm no lâu hơn nhiều. Vì vậy nên cẩn trọng với quảng cáo “ăn món này để giảm mỡ”.

Nhóm thực phẩm nên ưu tiên khi giảm cân

Năm nhóm dưới đây nên chiếm phần lớn khẩu phần. Chúng giàu chất xơ hoặc đạm, đủ vi chất, và phần lớn ít calo so với độ no.

Rau xanh và các loại rau củ

Rau là nền tảng vì nhiều nước, nhiều chất xơ mà ít calo. Rau muống, cải, mồng tơi, bí xanh, bầu, súp lơ, cà chua đều dễ tìm. Hãy ăn rau ở mọi bữa chính.

Trái cây nguyên quả

Trái cây cung cấp vitamin và chất xơ. Nên ăn nguyên quả như ổi, cam, bưởi, táo, thanh long, thay vì uống nước ép. WHO lưu ý đường trong nước ép trái cây cũng cần hạn chế, kể cả khi không thêm đường.

Đạm nạc

Cá, thịt gà bỏ da, thịt nạc, trứng, tôm, đậu phụ là nguồn đạm tốt. Đạm giúp no lâu và cần thiết để giữ cơ khi giảm cân. Nên luộc, hấp, kho nhạt hoặc nướng thay vì chiên.

Các loại đậu

Đậu xanh, đậu đen, đậu đỏ, đậu lăng vừa có đạm vừa có chất xơ. WHO khuyên phần lớn tinh bột nên đến từ ngũ cốc nguyên hạt, rau, trái cây và các loại đậu.

Ngũ cốc nguyên hạt và tinh bột ít tinh chế

Gạo lứt, yến mạch, bánh mì nguyên cám, khoai lang, ngô giữ lại nhiều chất xơ hơn gạo trắng, bánh mì trắng. Bạn có thể trộn một phần gạo lứt vào gạo trắng để dễ quen.

Nên hạn chế những thực phẩm nào?

Nên hạn chế thực phẩm nhiều năng lượng nhưng ít no: đồ ngọt, đồ chiên, đồ uống có đường và rượu bia. Bảng dưới gợi ý cách đổi món quen thuộc:

Nên hạn chế Nên thay bằng Lý do
Trà sữa, nước ngọt, cà phê nhiều đường Nước lọc, trà không đường, cà phê ít đường Đồ uống có đường cho nhiều calo mà gần như không no
Đồ chiên rán, chả, xúc xích Thịt cá luộc, hấp, nướng Giảm chất béo và calo mà vẫn đủ đạm
Bánh ngọt, kẹo, bánh quy Trái cây nguyên quả, sữa chua không đường Bớt đường tự do, thêm chất xơ
Mì gói, đồ ăn nhanh Phở, bún nước nhiều rau, ít mỡ Bớt muối, chất béo; thêm rau
Bia, rượu Hạn chế tối đa, xen nước lọc Cồn có 7 kcal mỗi gam, gần bằng chất béo

WHO khuyên giữ đường tự do dưới 10% năng lượng mỗi ngày, tức khoảng 50 g (chừng 12 thìa cà phê) với khẩu phần 2.000 kcal. Giảm xuống dưới 5% còn có thêm lợi ích. Muối nên dưới 5 g mỗi ngày.

Một bữa ăn giảm cân nên chia đĩa thế nào?

Cách đơn giản là chia đĩa theo tỷ lệ, không cần cân đong từng món. Gợi ý cho bữa chính:

  1. Một nửa đĩa là rau: rau luộc, rau xào ít dầu, canh rau.
  2. Một phần tư là đạm: cá, thịt nạc, trứng, đậu phụ.
  3. Một phần tư là tinh bột: cơm, ưu tiên trộn gạo lứt, hoặc khoai, ngô.
  4. Tráng miệng bằng trái cây thay cho bánh ngọt.
  5. Ăn chậm, ăn rau và canh trước để no sớm hơn.

Muốn biết tổng lượng calo nên ăn, dùng công cụ TDEE rồi trừ khoảng 500 kcal. Lượng ăn cuối cùng không nên thấp hơn BMR của bạn.

Giảm cân có cần bỏ cơm, bỏ tinh bột không?

Không cần bỏ hẳn cơm. Điều quan trọng là bớt lượng và chọn loại tinh bột nhiều chất xơ hơn.

Bỏ hẳn tinh bột có thể giúp cân giảm nhanh lúc đầu, nhưng khó duy trì với bữa ăn người Việt. Thay vì bỏ, hãy giảm từ 2 bát xuống khoảng 1 bát mỗi bữa và ăn thêm rau.

Uống gì khi giảm cân?

Nước lọc là lựa chọn tốt nhất. NHS cho biết chọn đồ uống ít calo giúp kiểm soát tổng năng lượng mỗi ngày.

Rượu bia là nguồn calo dễ bị bỏ quên. Theo NHS, một pint (khoảng 568 ml) bia 5% có thể chứa tới 222 kcal. Một ly rượu vang 175 ml có thể tới 158 kcal, chưa kể đồ nhắm đi kèm.

Gợi ý thực đơn một ngày

Dưới đây là ví dụ để tham khảo cách phối món, không phải khẩu phần cố định. Lượng ăn cụ thể tùy nhu cầu năng lượng của từng người.

  • Sáng: bát phở hoặc bún ít bánh, nhiều rau; hoặc yến mạch với sữa không đường và chuối.
  • Trưa: cơm trộn gạo lứt, cá kho nhạt, rau luộc, canh bí.
  • Bữa phụ: một quả ổi hoặc cam, hoặc hộp sữa chua không đường.
  • Tối: đậu phụ sốt cà chua, thịt gà luộc, rau cải xào ít dầu, ít cơm.

Ăn đúng bữa giúp tránh đói quá rồi ăn bù. Không nên bỏ bữa hay nhịn đói kéo dài để giảm cân. Nếu đang cân nhắc ăn theo khung giờ, đọc thêm bài nhịn ăn gián đoạn.

Ai cần hỏi chuyên gia trước khi thay đổi chế độ ăn?

Một số người cần được tư vấn riêng thay vì tự áp dụng hướng dẫn chung:

  • Người có BMI dưới 18,5: không nên giảm cân, xem bài tăng cân.
  • Phụ nữ mang thai, cho con bú; người dưới 18 tuổi.
  • Người có đái tháo đường, bệnh thận, bệnh gan, tim mạch hoặc đang dùng thuốc.
  • Người từng có rối loạn ăn uống, theo khuyến cáo của NHS.

Ăn uống chỉ là một phần của kế hoạch. Xem thêm chủ đề giảm cân an toàn để kết hợp với vận động và theo dõi cân nặng.

Câu hỏi thường gặp


Ăn gì để giảm cân nhanh mà an toàn?

Ưu tiên rau, trái cây, đạm nạc, đậu và ngũ cốc nguyên hạt; bớt đồ ngọt, đồ chiên, rượu bia. Tốc độ an toàn là 0,5–1 kg mỗi tuần, không nên nhanh hơn.


Giảm cân có nên ăn tối không?

Có, bạn vẫn nên ăn tối nhưng ăn nhẹ, nhiều rau và đủ đạm. Điều quyết định là tổng năng lượng cả ngày, không phải giờ ăn.


Ăn trái cây nhiều có béo không?

Trái cây nguyên quả ít calo và nhiều chất xơ, nên ăn hằng ngày. Chỉ cần hạn chế nước ép và trái cây sấy, vì đường cô đặc hơn.


Có nên ăn kiêng chỉ uống nước ép để giảm cân?

Không nên. Chế độ chỉ uống nước ép thiếu đạm, dễ mất cơ, và đường trong nước ép cũng cần hạn chế theo WHO.


Mỗi ngày nên ăn bao nhiêu rau quả?

WHO khuyên người lớn ăn ít nhất 400 g rau và trái cây mỗi ngày. Cách dễ nhớ là có rau ở mọi bữa chính và 1–2 lần trái cây.


CN. Dinh dưỡng Trần Kim Phượng
TÁC GIẢ
CN. Dinh dưỡng Trần Kim Phượng

Chuyên viên tư vấn dinh dưỡng, Phòng khám Dinh dưỡng NRI – Viện Nghiên cứu Dinh dưỡng TP.HCM. 5 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực dinh dưỡng.

HN
KIỂM DUYỆT CHUYÊN MÔN
BS.CKI Hoàng Hồ Thống Nhất

Chuyên gia Viện Nghiên cứu Dinh dưỡng TP.HCM, bác sĩ khám bệnh tại Phòng khám NRI. Hơn 24 năm kinh nghiệm Nhi khoa và Dinh dưỡng.

Nội dung chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn của nhân viên y tế. Miễn trừ trách nhiệm.