Khi nào cần gặp bác sĩ vì cân nặng

Tóm tắt nhanh

  • Nên đi khám khi BMI từ 25 kèm bệnh liên quan (tăng huyết áp, đái tháo đường, mỡ máu, gan nhiễm mỡ) hoặc BMI từ 30 trở lên.
  • Vòng eo nam từ 90 cm, nữ từ 80 cm, hoặc vòng eo lớn hơn một nửa chiều cao, cũng là lý do để được đánh giá.
  • Khám sớm nếu BMI dưới 17 hoặc sụt trên 5% cân nặng trong 6–12 tháng không rõ lý do.
  • Có thể bắt đầu ở khoa Nội tổng quát, Nội tiết hoặc Dinh dưỡng; mang theo danh sách thuốc và nhật ký ăn uống 1–2 tuần.

Bạn nên đi khám béo phì khi BMI từ 25 kèm bệnh liên quan hoặc BMI từ 30 trở lên. Vòng eo vượt ngưỡng, ngáy to, đau khớp cũng là lý do nên khám. Ở chiều ngược lại, BMI dưới 17 hay sụt cân nhanh không rõ lý do cũng cần gặp bác sĩ sớm.

Kiểm tra BMI của bạn trước khi đi khám
Nhập chiều cao, cân nặng để biết mình đang ở nhóm nào theo ngưỡng châu Á

BMI bao nhiêu thì nên đi khám?

Người Việt trưởng thành nên đi khám khi BMI từ 25 kèm bệnh liên quan, hoặc BMI từ 30 dù chưa có triệu chứng. Theo ngưỡng châu Á, BMI 25–29,9 là béo phì độ I và từ 30 là béo phì độ II.

Phân loạiChuẩn châu Á (IDI & WPRO)Chuẩn WHO quốc tế
Thiếu cân< 18,5< 18,5
Bình thường18,5 – 22,918,5 – 24,9
Thừa cân23 – 24,925 – 29,9
Béo phì độ I25 – 29,930 – 34,9
Béo phì độ II≥ 3035 – 39,9
Béo phì độ III—≥ 40

Ở mức thừa cân (BMI 23–24,9), bạn chưa bắt buộc phải đi khám. Tuy vậy, khám sức khỏe sớm vẫn có ích nếu vòng eo lớn. Điều này càng đúng khi gia đình có người mắc đái tháo đường, bệnh tim mạch. Xem thêm bài BMI và nguy cơ bệnh.

Những ngưỡng và dấu hiệu nên đi khám

BMI chỉ là một chỉ số. Các dấu hiệu dưới đây cũng là lý do chính đáng để gặp bác sĩ, dù BMI ở mức nào:

Tình huống Ngưỡng hoặc dấu hiệu Mức độ
BMI cao kèm bệnh BMI ≥ 25 (châu Á) và có tăng huyết áp, tiền đái tháo đường, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, gan nhiễm mỡ Nên khám
BMI rất cao BMI ≥ 30 Nên khám
Vòng eo lớn Nam ≥ 90 cm, nữ ≥ 80 cm, hoặc vòng eo lớn hơn một nửa chiều cao Nên khám
Ngủ Ngáy to, có người thấy bạn ngừng thở khi ngủ, buồn ngủ nhiều ban ngày Nên khám
Vận động Đau khớp gối, háng, đau lưng, khó thở khi đi lại Nên khám
Ăn uống, tâm lý Ăn vô độ, mất kiểm soát khi ăn, buồn chán kéo dài Nên khám
BMI thấp BMI < 17 Khám sớm
Sụt cân Sụt trên 5% cân nặng trong 6–12 tháng mà không cố giảm, hoặc sụt cân đột ngột Khám sớm

Tự đo vòng eo và tỷ lệ eo/chiều cao bằng công cụ vòng eo, vòng hông. Ngưỡng chi tiết có trong bài vòng eo chuẩn.

Vì sao béo phì cần được bác sĩ đánh giá?

Béo phì làm tăng nguy cơ đái tháo đường type 2, bệnh tim mạch, đột quỵ, gan nhiễm mỡ, thoái hóa khớp và một số loại ung thư. Nhiều bệnh trong số này tiến triển âm thầm, không có triệu chứng cho đến khi đã nặng.

Theo WHO, khoảng 3,7 triệu ca tử vong năm 2023 liên quan đến BMI cao hơn mức tối ưu. Đi khám giúp phát hiện sớm các bệnh đi kèm và có kế hoạch giảm cân phù hợp với từng người.

Bác sĩ cũng giúp tìm nguyên nhân làm tăng cân, như thuốc đang dùng, bệnh tuyến giáp, rối loạn tâm lý. Với những người đã thử nhiều cách mà không giảm được, bác sĩ có thể tư vấn thêm các lựa chọn điều trị khác.

Khi nào gầy hoặc sụt cân cần đi khám?

Hãy đi khám sớm nếu BMI dưới 17, hoặc sụt trên 5% cân nặng trong 6–12 tháng mà không chủ động giảm. Ví dụ người 60 kg sụt hơn 3 kg trong thời gian này.

Sụt cân không rõ lý do có thể là dấu hiệu của cường giáp, đái tháo đường, bệnh tiêu hóa, lao, trầm cảm hoặc bệnh nặng khác. Nếu kèm sốt, ho kéo dài, tiêu chảy, đổ mồ hôi đêm hay mệt nhiều, càng cần khám sớm. Xem chi tiết tại bài vì sao ăn nhiều vẫn không tăng cân.

Nên khám chuyên khoa nào?

Với người trưởng thành, nơi bắt đầu phù hợp nhất thường là khoa Nội tổng quát, Nội tiết hoặc Dinh dưỡng. Từ đó, bác sĩ sẽ giới thiệu chuyên khoa khác nếu cần.

Vấn đề chính Chuyên khoa gợi ý
Béo phì, thừa cân kèm đái tháo đường, bệnh tuyến giáp Nội tiết – Đái tháo đường
Cần chế độ ăn giảm cân hoặc tăng cân Dinh dưỡng
Tăng huyết áp, mỡ máu, bệnh tim Tim mạch hoặc Nội tổng quát
Ngáy to, nghi ngưng thở khi ngủ Hô hấp hoặc Tai mũi họng
Đau khớp gối, háng, lưng Cơ xương khớp
Ăn vô độ, chán ăn, buồn chán kéo dài Tâm thần, tâm lý lâm sàng
Sụt cân không rõ lý do Nội tổng quát
Trẻ em thừa cân hoặc suy dinh dưỡng Nhi khoa hoặc Dinh dưỡng nhi
Phụ nữ mang thai Sản khoa

Với trẻ em, không tự cho trẻ ăn kiêng. Xem thêm trẻ thừa cân, béo phì.

Bác sĩ sẽ khám và hỏi những gì?

Bác sĩ thường hỏi bệnh sử, khám lâm sàng và chỉ định xét nghiệm để đánh giá mức độ và tìm bệnh đi kèm. Các bước thường gặp:

  • Hỏi bệnh sử: diễn biến cân nặng, các lần giảm cân trước, thói quen ăn uống, vận động, giấc ngủ, căng thẳng, thuốc đang dùng, tiền sử gia đình.
  • Khám: đo chiều cao, cân nặng, BMI, vòng eo, huyết áp, nhịp tim, nghe tim phổi, khám bụng.
  • Xét nghiệm: thường gồm đường huyết, mỡ máu, chức năng gan, tuyến giáp; có thể thêm xét nghiệm khác tùy triệu chứng.

Mục tiêu ban đầu thường không lớn. Ví dụ, giảm khoảng 5% cân nặng trong 6 tháng đã là bước khởi đầu tốt.

Cần chuẩn bị gì trước khi đi khám?

Chuẩn bị trước giúp buổi khám nhanh, đúng trọng tâm và hiệu quả hơn. Hãy làm theo các bước sau:

  1. Ghi danh sách thuốc: mọi loại thuốc, vitamin, thực phẩm bổ sung, thảo dược bạn đang dùng.
  2. Ghi nhật ký ăn uống 1–2 tuần: ăn gì, lúc nào, bao nhiêu; kèm số bước đi mỗi ngày nếu có.
  3. Ghi lại diễn biến cân nặng: cân nặng thời đi học, các mốc tăng hoặc giảm cân, sự kiện liên quan như sinh con, đổi việc.
  4. Mang kết quả khám cũ: xét nghiệm máu, siêu âm, đơn thuốc gần nhất.
  5. Ghi triệu chứng: ngáy, mệt, đau khớp, khó thở, kinh nguyệt bất thường, tâm trạng.
  6. Chuẩn bị câu hỏi và mục tiêu của bạn.

Nên đi khám buổi sáng và hỏi trước cơ sở y tế xem có cần nhịn ăn để xét nghiệm máu không. Cân và đo đúng cách tại nhà trước đó theo hướng dẫn cách cân đo chính xác.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

  • Thói quen nào của tôi đang ảnh hưởng nhiều nhất đến cân nặng?
  • Các bệnh tôi đang có có liên quan đến cân nặng không?
  • Mục tiêu cân nặng hợp lý của tôi là bao nhiêu, trong bao lâu?
  • Tôi có nên gặp chuyên gia dinh dưỡng hoặc chuyên gia tâm lý không?
  • Ngoài ăn uống, vận động, tôi có những lựa chọn điều trị nào?

Câu hỏi thường gặp


Đi khám béo phì ở khoa nào?

Người trưởng thành có thể bắt đầu ở khoa Nội tổng quát, Nội tiết – Đái tháo đường hoặc Dinh dưỡng. Bác sĩ sẽ giới thiệu thêm chuyên khoa khác như tim mạch, hô hấp, cơ xương khớp nếu cần.


BMI bao nhiêu thì nên đi khám?

Người Việt trưởng thành nên đi khám khi BMI từ 25 kèm bệnh liên quan, hoặc BMI từ 30 trở lên. BMI dưới 17 hoặc sụt cân nhanh không rõ lý do cũng cần khám sớm.


Đi khám béo phì có cần nhịn ăn không?

Nếu có xét nghiệm đường huyết hoặc mỡ máu, bạn thường được dặn nhịn ăn trước khi lấy máu. Hãy hỏi trước cơ sở y tế để chuẩn bị đúng.


Ngáy to có liên quan đến béo phì không?

Có thể. Béo phì làm tăng nguy cơ ngưng thở khi ngủ, biểu hiện bằng ngáy to, ngừng thở khi ngủ và buồn ngủ nhiều ban ngày. Nếu có các dấu hiệu này, bạn nên đi khám.


Trẻ em béo phì có nên đi khám không?

Có. Trẻ em đánh giá BMI theo tuổi và giới tính, nên cần bác sĩ nhi hoặc dinh dưỡng đánh giá. Không tự cho trẻ ăn kiêng; cả nhà nên cùng thay đổi thói quen ăn uống, vận động.


CN. Dinh dưỡng Trần Kim Phượng
TÁC GIẢ
CN. Dinh dưỡng Trần Kim Phượng

Chuyên viên tư vấn dinh dưỡng, Phòng khám Dinh dưỡng NRI – Viện Nghiên cứu Dinh dưỡng TP.HCM. 5 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực dinh dưỡng.

HN
KIỂM DUYỆT CHUYÊN MÔN
BS.CKI Hoàng Hồ Thống Nhất

Chuyên gia Viện Nghiên cứu Dinh dưỡng TP.HCM, bác sĩ khám bệnh tại Phòng khám NRI. Hơn 24 năm kinh nghiệm Nhi khoa và Dinh dưỡng.

Nội dung chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn của nhân viên y tế. Miễn trừ trách nhiệm.